Xəbər haqqında informasiya
18-08-2011, 01:11

DOLUYA QARŞI MÜBARİZƏ

Bölmə: İnformasiya

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA

DOLUYA QARŞI MÜBARİZƏ İŞLƏRİNİN

TARİXİ HAQQINDA

 

QISA ARAYIŞ

 

Azərbaycan öz fiziki-coğrafi və iqlim xüsusiyyətlərinə görə keçmiş Sovet İttifaqının ən dolutəhlükəli reqionlardan biri olmuşdur. Doludan zərər çəkən kənd təsərrüfatı bitgilərinin qiymətli və strateji əhəmiyyətli olduğu nəzərə alınaraq, 1967-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Dağlıq-Qarabağ Muxtar Vilayətinin şimşək-dolu proseslərinin xüsusilə intensiv olduğu ərazilərində doluya qarşı mübarizə işlərinin təşkili və  ilk təcrübə-istehsalat işlərinin aparılması haqqında qərar qəbul olunmuşdur. Bu işlər keçmiş SSRİ Başhidrometxidmətin Yüksəkdağ Qeofizika İnstitunun (YQİ) fəal iştirakı ilə Azərbaycan Hidrometxidmət İdarəsinin bazasında yaradılmış Doluya Qarşı Ərazi Ekspedisiyası tərəfindən aparılmışdır.

Birinci işlərin müvəffəqiyyəti nəzərə alınaraq, Azərbaycanda doluya qarşı mübarizə işləri sonrakı illərdə güclü inkişaf tapmış, növbəti 1968-ci ildə Şamaxı Dəsdəsi, 1972-ci ildə Kirovabad (indiki Göygöl), 1973-cü ildə Naxçıvan, 1974-cü ildə Füzuli (Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazidə qalmışdır), 1975-ci ildə Qazax-Tovuz, 1980-ci ildə Mardakert (indiki Ağdərə, Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazidə qalmışdır), 1981-ci ildə İsmayıllı, 1982-ci ildə Zəngilan (Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazidə qalmışdır), 1984-cü ildə Tovuz, Şəki və Culfa-Ordubad, 1987-ci ildə Şaumyan (məlum hadisələr vaxtı ermənilər tərəfindən dağıdılmışdır) Dəsdələri yaradılmışdır.

1987-ci ildə Azərbaycan Hidrometeorologiya İdarəsinin   Hidrometeoroloji Proseslərə Fəal Təsir üzrə Hərbiləşdirilmiş Xidmətinin tərkibində 13  Doluya Qarşı Mübarizə üzrə Hərbiləşdirilmiş Dəsdə fəaliyyət göstərirdi.

Xidmət hüquqi şəxs olmuş, bütün strukturları ilə birlikdə 1976-cı ildə hərbiləşdirilmişdir.

Qorunmuş ərazilərin və dəsdələrin bazalarının yerləşməsinin Xəritə-sxemi Əlavə 1-də göstərilmişdir.

Doluya qarşı mübarizə işləri Azərbaycan Hidrometeorologiya və Ətraf Mühitə Nəzarət İdarəsinin Hərbiləşdirilmiş Xidməti ilə Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi (müxtəlif vaxtlarda Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin müxtəlif təşkilatları, son illərdə isə Azərbaycan Dövlət Üzümçülük və Şərabçılıq Komitəsi) arasında bağlanmış illik müqavilə əsasında aparılmışdır.

Doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılması hər il  aperl ayının 15-indən  oktyabr ayının 15-inə qədər davam etmişdir. Bu işlər Rusiya Federativ Respublikasının Kabardin–Balkar Respublikasının  Nalçik şəhərində yerləşən Yüksəkdağ Qeofizika İnstitunun (YQİ) Doluya Qarşı   Mühafizə üzrə Elmi-İstehsalat Mərkəzinin (DQM EİM) metodiki rəhbərliyi və SSRİ Dövləthidrometkomun Fəal Təsir İdarəsinin (FTİ) operativ nəzarəti ilə aparılmışdır.

Sov.IKP Mərkəzi Komitəsi və SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən “Azərbaycanda  üzümçülüyün inkişaf etdirilməsi haqqında” Qərar qəbul edildikdən sonar doluya qarşı mübarizə işləri keçən əsrin 80-ci illərində xüsusilə inkişaf tapdı. Kənd təsərrüfatı torpaqlarının struturunun əsasını  üzümlüklər təşkil edən rayonlarda doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılmasına başlanıldı.

Respublikada üzüm istehsalı ildə 2 milyon ton səviyyəsinə çatmışdı ki, bu işdə kənd təsərrüfatı işçiləri ilə birlikdə hərbiləşmiş xidmətin şəxsi heyətinin də böyük əməyi olmuşdur.

Üzümün satış qiymətinin yüksək olması doluya qarşı mübarizə işlərininiqtisadi səmərəliliyinə də öz təsirini göstərirdi və bu ildə 15-20 milyon sovet rublu tərtibində olurdu. Bu da doluya qarşı mübarizə işlərinə qoyulmuş hər1sovet rublunun 5-7 sovet rubl gəlir gətirməsi demək idi. (bax Əlavə 3).

 

Dağlıq-Qarabağ ətrafında məlum hadisələrin (1989-1990-cı illər) baş verməsi və SSRİ-nin dağılması nəticəsində doluya qarşı mübarizə işləri Azərbaycanda müvəqqəti olaraq dayandırılmışdır.

 

 

TEXNİKİ TƏMİNAT

 

Yuxarıda deyildiyi kimi kənd təsərrüfatı bitkilərinin dolu vurmadan mühafizə işləri YQİ DQM EİM tərəfindən işlənib hazırlanmış, dünyanın müxtəlif ölkələrində istifadə olunan ən qabaqcıl texnikalardan, texnologiyalardan və  metodikadan istifadə etməklə aparılmışdır.

Bulud daxilində dolunun indikasiyası (yerinin və ölçülərinin təyin edilməsi), buludun müxtəlif istiqamətlərdə şaquli (vertical) və müxtəlif hündürlüklərdə üfqi (horizontal) kəsiklərinin alınması üçün  sovet istehsalı olan və o dövrdə dünyanın ən qabaqcıl texnikası hesab edilən  “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatordan istifadə edilmişdir. Reagentin  fəal təsir sahəsinə çatdırılması üçün KS-19 zenit-artilleriya qurğularından və “Elbrus-4” mərmilərindən, 80-ci illərin əvvəlindən başlayaraq həm də  doluya qarşı mübarizə işləri üçün xüsusi hazırlanmış raket komplekslərindən: müxtəlif modifikasiyalı TKB raketatan qurğularından və “Oblako”, “Alazan”, “Kristal” raketlərindən istifadə olunmuşdur. Bu da doluya qarşı mubarizə texnologiyasının tələblərini daha operativ surətdə, böyük ölçülü və çoxsaylı fəal təsir sahələrini isə eyni vaxtda və çox qısa müddətdə işləməyə imkan verirdi.

Azərbaycan HMİ-nin Hərbiləşdirilmiş Xidməti çox yaxşı maddi-texniki bazaya malik olmuşdur.

Bütün Hərbiləşdirilmiş Dəstələr  şəxsi heyətin normal işləməsi və yaşayışı üçün əsaslı Bazaya və Atəş Məntəqələrinə malik idilər.

Hərbiləşdirilmiş Xidmətdə 14 komplekt  MRL-5 radarları, 400-dən çox raket-artilleriya kompleksləri var idi.

Keçən əsrin 80-ci illərində doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılmasına hər il 5 milyona yaxın sovet rublu məbləğində vəsait ayrılırdı.

İşçilərin sayı 1 min nəfərə yaxın idi. 

10 minə yaxın mərmidən, 3 minə yaxın raketdən istifadə olunurdu.

Atəş Məntəqələrinin şəxsi heyəti ilə onların attestasiyası və ixtisasartırması üzrə hər il nəzəri və praktik dərslər keçirilirdi.

Fəal təsir və radiolokasiya üzrə mütəxəssislərlə  Hərbiləşdirilmiş Xidmətdə və Nalçik şəhərindəki  YQİ DQM EİM-də hər il  xüsusi kurslar keçirilir, onlara fəal təsir və radilokasiya üzrə sərbəst işləməyə icazə verən xüsusi vəsiqələr verilirdi.

 

 

FƏAL TƏSİR İŞLƏRİNİN ƏSAS NƏTİCƏLƏRİ

 

Azərbaycanda bütün illər üzrə fəal təsir işlərinin əsas nəticələri Əlavə 2, 3, 4, 5 və 6-da göstərilmişdir. Bu əlavələrdən göründüyü kimi:

-Doludan qorunan ərazinin maksimal sahəsi 1380 min  hektar olmuş, onun da 826,2 min hektarında kənd təsərrüfatı bitkiləri becərilmişdir (bax Əlavə 2). Bu göstəriciyə görə Azərbaycan SSRİ üzrə ən böyük Hərbiləşdirilmiş Xidmət olmuşdur.

-Fəal təsir edilmiş dolu və dolutəhlükəli özəklərin sayı (bax Əlavə6) ildə 59-dan (1980-ci ildə), 561-ə (1988-ci ildə). qədər olmuşdur.

-İldə cəmi 1324-dən (1990-cı il), 11709-yə (1982-ci il) qədər raket və mərmi (bax Əlavə 6) sərf olunmuşdur.

-Bir özəyin işlənməsi üçün sərf olunan mərmi və raketin sayı (bax Əlavə 4) 16-dən (1969-cu ildə), 35-ə (1977-ci ildə) qədər olmuşdur.

-Fəal təsir günlərinin sayı 19-dan (1990-cı ildə) 90 (1977-ci ildə) olmuşdur.

-Fəal təsir işlərinin səmərəliliyi (effektivliyi) iki göstərici (fiziki və iqtisadi) üzrə hesablanırdı. Əlavə 3-dən göründüyü kimi fiziki səmərəlilik 73%-dən (1969-cu il) 100%-ə qədər olmuşdur. Bu da onu göstərirdi ki, ən pis halda qorunan ərazidə doludan dəyən zərər coxillik məlumatlarla müqayisədə 4 – 5 dəfə azalırdı. Daha  vacibi fəal təsir işlərinin iqtisadi səmərəliliyi idi. Qorunan ərazidə konkret qorunma ilindəki kənd təısərrüfatı bitkilərinin sahəsinin coxillik məlumatlara əsasən doludan zərər çəkmiş orta illik əkin sahəsinə nisbəti əsasında hesablanan  iqtisadi səmərəlilik (şərti xalis gəlir) 10–20, minimal 7,7 (1990-cı il), maksimal 24,2 milyon sovet rublu (1981 və 1987-ci il) olmuşdur. 1 hektarın qorunmasının dəyəri (bax Əlavə 4) 2–3, minimal 2,1 (1977-ci il), maksimal 4,3 sovet rublu (1990-cı il) olmuşdur.

Azərbaycanda doluya qarşı mubarizə işləri üzrə 20 illik təcrübə nəzərə alınarsa,  bu işlərin iqtisadi səmərəliliyini və social tələbatını etiraf etməklə bərabər, kənd təsərrüfatı müəssisələrinə (kolxoz və sovxozlara) birbaşa gəlir gətirməklə yanaşı, bütün xalq təsərrüfatına (dövlət, ictimai və şəxsi təsərrüfatlara və tikililərə, nəqliyyata və s.) böyük miqdarda gəlir gətirdiyi, kənd əhalisinin təhlükəsizliyinə səbəb olduğu  da etiraf edilməlidir.

İstər Azərbaycan Respublikasına rəhbərlik etdiyi dövrdə, istərsə də SSRİ Nazirlər Sovetinin I müavini işlədiyi  dövrdə ümummilli lider Heydər Əlirza oğlu Əliyev tərəfindən Azərbaycanda üzümçülüyün inkişaf etdirilməsi ilə əlaqədar olaraq, doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılmasına və inkişafına xüsusi diqqət və qayğı göstərilmişdir.

Müstəqil Azərbaycan Respublikasının prezidenti olduğu dövrdə də ümummilli lider Heydər Əlirza oğlu Əliyevin doluya qarşı mübarizə işçilərinə diqqət və qayğısı yüksək dərəcədə olmuş, onun 23 may 2001-ci il tarixli Fərmanı ilə yaradılmış Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin tərkibində fəaliyyətə başlayan Milli Hidrometeorologiya Departamentində Hərbiləşdirilmiş Dəstələrin bazaları əsasında Radiometeoroloji Stansiyalar yaradılmışdır.

Hal-hazırda Ağstafa və Şamaxı Radiometeoroloji Stansiyaları tərəfindən avtomat idarəetmə sistemi rejimində hidrometeoroloji proseslərin və onlarla əlaqədar olan təhlükəli və ifrat təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrin (şimşək, leysan, dolu və qasırğanın) müşahidələri aparılır.

Dünyada baş verən qlobal iqlim dəyişmələri Azərbaycanda da son illərdə şimşək, leysan, dolu, qasırğa və s. təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrin təkrarlanmasını, davamiyyətini artırmaqdadır. Bu baxımdan kənd təsərrüfatı bitkilərinə, bina və tikililərə, sosial obyektlərə, məişətə, ümumiyyətlə ölkə iqtisadiyyatına dəyən ziyanları azaltmaq üçün təhlükəli hidrometeoroloji prseslərə fəal təsir işlərinin bərpası zəruridir. Bunun üçün  müasir tələblərə cavab verən texnika və texnologiyalar, fəal təsir metodları və vasitələri mövcuddur.

Bu gün 1(bir) Radiometeoroloji Stansiyada hidrometeoroloji proseslərə fəal təsir işlərini bərpa etmək və stansiyanın 1 illik fəaliyyətini təmin etmək üçün üçün  1,5-2,0 milyon AZN tələb olunur.

Azərbaycanda doluya qarşı mubarizə işlərinin təşkilində və müvəffəqiyyətlə aparılmasında Hərbiləşdirilmiş Xidmətin rəhbərliyinin və aparıcı mütəxəssislərinin xidmətləri  xüsusilə qeyd edilməlidir.

 

 

 

 

 

DOLUYA QARŞI MÜBARİZƏ


 

 

 

 

 

 

 

 

Xəbər haqqında informasiya
18-08-2011, 00:50

Avtomat Meteoroloji (MAWS-301) Stansiyaların texniki vəziyyəti haqqında

Bölmə: İnformasiya

Avtomat Meteoroloji (MAWS-301) Stansiyaların texniki vəziyyəti haqqında


Xəbər haqqında informasiya
18-08-2011, 00:39

Radiomet mushahide

Bölmə: İnformasiya


                                             "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzi

 

 

 

RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏR

 

 

 

                                                                                             METEOROLOJİ RADİOLOKATOR «MRL-5»


      MRL-5 tipli radiolokatorla 250km-ə qədər məsafədə

 

      baş verən hidrometeoroloji proseslər və onlarla

 

      əlaqədar olan təhlükəli hidrometeoroloji hadisələr,

 

      müxtəlif hündürlüklərdə yağıntının intensivliyi

 

      və miqdarı, yağış yağan və şimşək çaxan ərazilər,

 

      dolunun ölçüləri və dolu yağan ərazilər müəyyən

 

      edilir.  

 

 

 

 

 

 

 

 

FƏALİYYƏTDƏ OLAN METEOROLOJI və AEROLOJI RADIOLOKATORLARIN


YERLƏŞMƏSİNİN XƏRİTƏ SXEMİ

 

 



 

 

 

 

 

 

 

AZƏRBAYCANDA RADİMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏRİN TARİXİ


    Azərbaycanda radiometeoroloji müşahidələr:  hidrometeoroloji proseslərin və təhlükəli hidrometeoroloji hadisələrin (dolu, şimşək, leysan və s.) müşahidələri demək olar ki, 1967-ci ildən Azərbaycan Respublikasının Dağlıq-Qarabağ Muxtar Vilayətində doluya qarşı mübarizə işlərinin aparılması ilə başlanmışdır.

 

    Növbəti 1968-ci ildə Şamaxı Dəsdəsi, 1972-ci ildə Göygöl, 1973-cü ildə Naxçıvan, 1974-cü ildə Füzuli, 1975-ci ildə Qazax-Tovuz, 1980-ci ildə Ağdərə, 1981-ci ildə İsmayıllı, 1982-ci ildə Zəngilan, 1984-cü ildə Tovuz, Şəki və Culfa-Ordubad, 1987-ci ildə Şaumyankənd Dəsdələri yaradılmışdır.

 

    İlk illərdə bu məqsədlə hərbi təyinatlı (“DON”, “SON” və s.) radiolokatorlardan istifadə edilirdi.

 

    1970-ci ildən başlayaraq sırf meteoroloji müşahidə təyinatlı birdalğalı (3,2 sm) “MRL-1” və “MRL-2” tipli, 1977-ci ildən isə ikidalğalı (3,2 sm və 10 sm) “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlardan istifadə olunmağa başlanmışdır.  

 

    Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş 13 Doluya Qarşı Mübarizə üzrə Hərbiləşdirilmiş  Dəstələrinin hamısı  artıq 1984-cü ildə “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokatorlarla təmin edilmiş və istehsalata tətbiq edilmişdi.

 

    Keçmiş Şaumyan Hərbiləşdirilmiş  Dəstəsindəki “MRL-5” tipli meteoroloji radiolokator ermənilər tərəfindən  bütünlüklə məhv edilmiş, Füzuli, Zəngilan və Ağdərə Hərbiləşdirilmiş  Dəstələrindəki meteoroloji radiolokatorlar isə Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş ərazilərində qalmışdır.  

 

    Şamaxı, İsmayıllı, Xanlar, Şəki, Ağstafa və Tovuz Radiometeoroloji Stansiyalarındakı «MRL-5» tipli meteoroloji radiolokatorlar uzun müddət istismar olunduğu və əsaslı təmir olunmaq üçün ehtiyat hissələri ilə təmin olunmadığı üçün  1995-ci ildə bu radiolokatorların işi dayandırılmış, radiometeoroloji   müşahidə  işləri aparılmamışdır.

    Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və onun tərkibində Milli Hidrometeorologiya Departamenti  yaradıldıqdan sonra 2002-ci ilin birinci yarısında Ağstafa  və Şamaxı Radiometeoroloji Stansiyalarındakı «MRL-5» tipli meteoroloji radiolokatorlar əsaslı təmir edilmiş, fərdi kompüterlərdən istifadə etməklə avtomatlaşdırılmış radiometeoroloji müşahidə sistemləri  quraşdırılaraq istifadəyə verilmişdir.  

    Bundan sonra  Şamaxı və Ağstafa  Radiometeoroloji Stansiyaları  tərəfindən hidrometeoroloji proseslərin (şimşək-leysan və dolu buludları, onlarla əlaqədar olan təhlükəli hava hadisələrinin) radiometeoroloji müşahidələri  aparılmağa başlanmışdır.

    Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə  Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzi yaradıldıqdan sonra Şamaxı və Ağstafa  RMS-larındakı MRL-5 tipli radiolokatorlarında ciddi təmir işləri görülmüş, “AİS-MRL” təmir edilmiş, sazlanmış, tez-tez sıradan çıxan və bu proqram bloklarının əsas hissələrindən olan 5 (beş) ədəd AD-775-JR mikrosxemlər gətirilmiş (ABŞ və Rusiyadan), radiometeoroloji müşahidələrin fasiləsiz aparılması təmin edilmişdir.

 

    İsmayıllı, Şəki, Göygöl və Tovuz Radiometeoroloji Stansiyalarındakı MRL-5 tipli radiolokatorların texniki vəziyyətləri araşdırılmış, Göygöl və Şəki Stansiyalarında meteoroloji müşahidələrin bərpası üzrə işlərin görülməsinə başlanılmışdır.

 

RADİMETEOROLOGİYANIN PREDMETİ və METODU


    Radiometeorologiyanın predmeti troposferdə baş verən hidrometeoroloji proseslərin və onlarla əlaqədar olan təhlükəli hava hadisələrinin  öyrənilməsi, metodu isə meteoroloji radiolokatorun köməyi ilə müxtəlif radiometeoroloji kəmiyyətlərin (istənilən hündürlükdə buludun və buludluğun üfüqi və şaquli kəsiklərinin,  alt və üst sərhədlərinin, maksimal əksetdirmə qabiliyyətinin, hərəkət istiqamətinin və sürətinin, yağıntının intensivliyinin və miqdarının, dolunun ölçülərinin) ölçülməsi, həmçinin şimşək çaxan, yağış və dolu yağan ərazilərin və təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, leysan, qar, şimşək, fırtına) müəyyən edilməsi və baş vermiş hidrometeoroloji proseslərin film şəklində göstərilməsidir.

 

    Fərdi kompüter vasitəsilə rəngli monitorda yerüstü hədəflərin fonunda aşağıdakılar formalaşdırılır və təsvir edilir:

1.Fəzanın seçilmiş istənilən nöqtəsində buludluğun parametrləri ölçülür;

2.Buludluğun (buludların) radioəkslərinin istənilən hündürlükdə üfüqi, istənilən istiqamətdə isə şaqüli kəsiklərinin xəritələri təsvir edilir;

3.Maksimal əksetmənin (Z10max - un və Z3,2max - un)   xəritələri təsvir edilir;

4.Buludluğun (buludların) radioəkslərinin aşağı və yuxarı sərhədlərinin xəritələri təsvir edilir;

5.Yağıntının intensivliyinin və miqdarının sahələrinin xəritələri təsvir edilir;

6.Təhlükəli hava hadisələrinin (dolu, şimşək, qasırğa, leysan, qar) xəritələri təsvir edilir;

7.Buludluğun (buludların) yerdəyişməsinin istiqaməti və sürəti təsvir edilir;

8.Buludluğun (buludların) parametrlərinin zamana görə dəyişməsinin qrafiki təsvir edilir;

9.Yuxarıada sadalanan bütün xəritələrin zamana görə dəyişmələri videofilm şəklində göstərilir;

10.Radiometeoroloji müşahidə məlumatları sənədləşdirilir;

11.İlkin radiolokasiya məlumatları arxivləşdirilir;

12.Radiometeoroloji müşahidə məlumatları, o cümlədən də dolu proseslərinə fəal təsir işləri aparıldıqda fəal təsir materialları rəngli (və ya ağ-qara) printer vasitəsilə çap edilir;

13.Qorunan və ona yaxın ərazilərdə buludluq müşahidə edildikdə sistem avtomatik olaraq «Növbətçilik» rejimindən fasiləsiz müşahidə rejiminə keçir;

14.Qorunan və ona yaxın ərazilərdə təsir obyekti (TO) olmadıqda bir dövr müşahidədən sonra proqram MRL-5 radiolokatorunun işini dayandırır, verilmiş müəyyən müddətdən sonra isə (məsələn hər 15 dəqiqədən, 1 saatdan, 3 saatdan və s. sonra) radiolokatoru avtomatik olaraq yenidən işə salır və «Növbətçilik» rejimində yenidən müşahidələr aparır;

15.İşin rahatlığı üçün kompüterin ekranının istənilən hissəsinin miqyasını istənilən qədər böyütməyə imkan verən «Lupa» rejimi vardır. 

 

RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ ÖTÜRÜLMƏSİ


    Radiometeoroloji müşahidə məlumatıarı internetdən istifadə etməklə azmeteoradar@gmail.commeteo 11@rambler.ru elektron poçt ünvanları və birbaşa  telefonla Milli Hidrometeorologiya Departamentinin  Proqnozlar Bürosuna ötürülür. Məlumatlar həm bu poçt ünvanları, həm də server vasitəsilə "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzinə ötürülür.   

 

RADİOMETEOROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ TƏTBİQ SAHƏLƏRİ

    Radiometeoroloji müşahidə  məlumatlarından qısamüddətli hava proqnozlarının hazırlanmasında, hərbi və mülki aviasiyanın, kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin , hidrometeorologiya üzrə Beynəlxalq Təşkilatların meteoroloji məlumatlarla təmin olunmasında, sel və daşqınların proqnozlaşdırılmasında, doluya qarşı mübarizə, süni yağış yağdırəlması və yağıntının miqdarının artırılması işlərində istifadə edilir.  

 

Xəbər haqqında informasiya
15-08-2011, 04:21

AEROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏR

Bölmə: İnformasiya


Radiometerologiya və Aerologiya  Mərkəzi

 

 

 

AEROLOJİ MÜŞAHİDƏLƏR

 


 

                                                                              AEROLOJİ RADİOLOKATOR « Titan AHK-1M»  

 

 


   Aeroloji radiolokator  “Titan AHK-1M” və

 radiozond vasitəsi ilə atmosferin şaquli 

zondlanması həyata keçirilir və atmosferin 

 müxtəlif qatlarında atmosfer təzyiqi, havanın

 temperaturu və rütubətliyi, küləyin sürəti və

 istiqaməti təyin edilir

 

 

 

 

                   FƏALİYYƏTDƏ OLAN RADİOMETEOROLOJİ və AEROLOJİ RADİOLOKATORLARIN

 

                                                       YERLƏŞMƏSİNİN XƏRİTƏ SXEMİ  

 



 

 

 

                                 AZƏRBAYCANDA AEROLOJI MÜŞAHİDƏLƏRİN TARİXİ


     Azərbaycanda aeroloji müşahidələrin aparılmasına 1936-cı ildən Maştağa Aeroloji Stansiyasında başlanılmışdır. Stansiyada 1973-cü ildə “Meteorit-2” aeroloji radiolokatoru quraşdırılmış  və RKZ-5, 1984-cü ildən “MARZ-2-2”  radiozondu buraxılmağa başlanmışdır. 1984-cü ildə «Titan AHK-1M» aeroloji radiolokatoru quraşdırılmış və “MRZ-3A” radiozondundan istifadə olunmağa başlanmışdır.

    1977-ci ildə Lənkəran Aeroloji Stansiyası itifadəyə verilmişdir və “Meteorit-2” aeroloji radiolokatoru quraşdırılmışdır. 

    Maştağa Aeroloji Stansiyasındakı «Titan AHK-1M» və Lənkəran Aeroloji Stansiyasındakı «Meteorit-2» tipli aeroloji radiolokatorlar uzun müddət istismar olunduğu və əsaslı təmir olunmaq üçün ehtiyat hissələri ilə təmin olunmadığı üçün  1995-ci ildə bu radiolokatorların işi dayandırılmış, aeroloji müşahidə  işləri aparılmamışdır.  

    Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 23 may 2001-ci il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və onun tərkibində Milli Hidrometeorologiya Departamenti  yaradıldıqdan sonra 2003-cü ilin axırlarında    Maştağa Aeroloji Stansiyasındakı «Titan AHK-1M» tipli meteoroloji radiolokatorlar əsaslı təmir edilmiş, fərdi kompüterlərdən istifadə etməklə avtomatlaşdırılmış aeroloji müşahidə sistemləri  quraşdırılaraq istifadəyə verilmişdir.    

    Bundan sonra Maştağa Aeroloji Stansiyasından hər gün 40 km hündürlüyə qədər qalxan radiozond buraxılmaqla aeroloji radiolokatorların vasitəsi ilə atmosferin troposfer və stratosfer qatlarının aeroloji müşahidələri aparılmağa başlanmışdır.

    Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə  Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində, "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzi  yaradıldıqdan sonra Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirinin 08 fevral 068/ü saylı əmri ilə  Milli Hidrometeorologiya Departamentinin tərkibində "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzi yaradıldıqda Maştağa və Lənkəran Aeroloji Stansiyaları fəaliyyət göstərmirdi. Mərkəzin mütəxəssisləri tərəfindən Maştağa AS-ndakı “Titan AHK-1M” tipli radiolokatorunda təmir edilmiş, radiozondun test buraxılışı həyata keçirilmişdir. Testlər zamanı yaranmış nasazlıqlar aradan qaldırılmış, radiozond buraxılışı bərpa edilmişdir.

 

    Lənkəran Aeroloji Stansiyasının işini bərpa etmək yalnız yeni aeroloji stansiya  alınandan sonra mümkün ola bilər. Hazırda Lənkəran AS-dəki “Meteorit-2” tipli aeroloji radiolokator fiziki və mənəvi cəhətdən çox köhnəlmiş və heç bir təmir-bərpa işinin aparılması mümkün deyil. Rusiyada  bu radiolokatorun özünün və ehtiyyat hissələrinin istehsalı çoxdan dayandırılmış və istismardan  çıxarılmışdır.

 

 

 

                                                     AEROLOGİYANIN PREDMETİ və METODU


    Aerologiyanın predmeti sərbəst atmosferdə baş verən fiziki proseslərin  öyrənilməsi, metodu isə aeroloji radiolokatorun və zondlama, yəni atmosferə qaldırılmış cihazın vasitəsi ilə müxtəlif meteoroloji kəmiyyətlərin (küləyin sürət və istiqamətinin, təzyiqin, temperaturun və rütubətin), həmçinin havanın qaz və aerozol tərkibinin ölçülməsidir.

    Aeroloji müşahidə məlumatlarının qəbulu, toplanması, saxlanması, arxivləşdirilməsi, işlənməsi, emalı və ötürülməsi fərdi kompüterlərin köməyi ilə avtomatlaşdırılmış rejimdə aparılır.

 

Fərdi kompüter vasitəsilə rəngli monitorda aşağıdakılar təsvir edilir:

1.Zondun verdiyi temperaturun, rütubətin, təzyiqin, küləyin sürət və istiqamətinin qiymətləri hesablanır və qrafiklərii qurulur;

2. Şeh nöqtəsi hesablanır;

3. Standart hündürlüklər (100, 200, 400, 600, 800, 1000, 1200, 1400, 1600, 1800, 2000 ... 7000 Hp) seçilir və onların parametrlərinin qiymətləri yazılır;

4.Tropopauza (temperaturun 14 km ilə 17 km arasında və 18 km ilə 22 km arasında kəskin dəyişməsi) müəyyən edilir;

5.Xüsusi nöqtələr (temperaturun, rütubətin, sürətin və istiqamətin  sıçrayışla dəyişdiyi yerlər) müəyyən edilir;

6.«Yerə yaxın  təbəqə», «Təbəqə», «MK-04AB», «MK-04CD», «Şaquli dayanıqlıq», «Buzlaşma» məlumatları printer vasitəsilə çap edilir;

7.Aeroloji müşahidə məlumatları sənədləşdirilir və arxivləşdirilir.

 

                                AEROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ ÖTÜRÜLMƏSİ


    Aeroloji məlumatlar internetdən istifadə etməklə və faks vasitəsilə Milli Hidrometeorologiya Departamentinin aidiyyati qurumlarına, faks, elektron poçt və server vasitəsilə "Radiometerologiya və Aerologiya" mərkəzinə ötürülür. 

 

                                   AEROLOJİ MÜŞAHİDƏ MƏLUMATLARININ TƏTBİQ SAHƏLƏRİ


    Aeroloji müşahidə məlumatlarından havanın proqnozlaşdırılmasında, doluya qarşı mübarizə, süni yağış yağdırılması və yağıntının miqdarının artırılması işlərində, həmçinin hərbi və mülki aviasiyanın,  kənd təsərrüfatının müxtəlif sahələrinin, hidrometeorologiya üzrə Beynəlxalq Təşkilatların aeroloji məlumatlarla təmin olunmasında istifadə edilir.

 

Xəbər haqqında informasiya
1-08-2011, 03:40

Lüğət

Bölmə: İnformasiya

Lüğət: A

A / D konverter: Analogue dijital çevirən konverter. Alıcıya gələn analoq (gərginlik) siqnalı ədədə çevirən elektron bir cihazdır.

Alıcı (receiver): Diaqnoz etdiyi geri saçılan radiasiyanın gücünü artıran hədəfin xüsusiyyətlərinə görə aşağı tezlikli siqnala çevirən elektron cihaz.

Ana lobe (main lobe): Ana eksen boyunca yayılan elektromaqnetik şüa.

Anormal yayılma (anomalous propagation): Atmosferdəki qırılmasın standart Indis dəyərlərini keçdiyi vaxtlarda anormal yayılma ibarətdir.

Antena qazancı: Xətti antenalar ilə izotropik bir antenanın tesirliliği ölçülərək müqayisə əldə edilən maksimum dəyərlərdir. Qazanc antenanın bir nöqtəsindəki güc olaraq təyin oluna bilər, g = izotropik antenanın eyni nöqtəsindəki gücdür. (Antenin izotropik olması, şüanın saçılmadan birbaşa gedə bilməsi deməkdir).

Antena reflektörü: Işını fokuslayaraq enerjini əks etdirməyə yarayan antena sisteminin bir hissəsi. Radar sistemləri üçün reflektör ümumiyyətlə dairəvi paraboliktir.

Aşağı axınlar (downdraft): Aşağı doğru hərəkətli diqqətə çarpan şaquli hava axınları.

Atenüasyon (eko zəifləməsi): Şüanın yoğunluğundaki dəyişikliyin aradan qaldırılmasını təmin edən üsullardan biri.

Ayrı fırtına: Radar ekranında bir coğrafi bölgədə digər hüceyrələrdən ayrılmış halda olan fərdi tək bir fırtına hüceyrəsi və ya hüceyrələr birliyi.

Azimut: Pusuladaki 360 ° lik istiqamət; 0 ° şimal, 90 ° şərq, 180 ° cənub, 270 · De qərb, vs.

 

Lüğət: B

Bandpass filter: Müəyyən alt və üst tezlik limitləri daxilində işləyən bir filtr olub, bu tezlik limitləri xaricində atenüasyon meydana gəlir.

Naməlum olmayan məsafə (unambiguous range): radardan nəşr olunan dalğanın, bir sonrakı dalğa nəşr əvvəl radara geri dönebildiği təqdirdə yol aldığı məsafə.

Bəslənən bulud: sıxlaşmış super hüceyrələrin birləşməsi şəklində görülən kümülüs kongestus buludlarının iştirak etdiyi xətlər.

Bias: Bir xüsusiyyətin təxmini dəyəri ilə gerçək dəyəri arasındakı fərq.

Bistatik radar: Göndərmə və qəbul etmə üçün fərqli antenaları istifadə radarları. Verici qəbuledici modulları fərqli yerlərə qurular.

Regional qarışıq darama: Ən aşağı səviyyədə dörd yüksəklik yoxlamasından əldə edilən data birləşdirilməsiylə edilən reflektivite daraması. Radara yaxın məsafələrdəki yüksək maneələrdən ibarət clutter'ların azaldılmasında istifadə edilər. Daha uzaq məsafələrdə, ya ən aşağı səviyyədəki iki daramadan əldə edilən maksimum dəyərlər ya da tək başına ikinci yoxlama dəyərləri istifadə edilər.

Bragg dağılması: Kiçik həcmli dalğalanmalardan (məsələn turbulens) ibarət olan saçılmaq. Bragg dağılması, radarın dalğa boyuyla mütənasib kiçik dalğalanmalardan irəli gəlir.

 

Lüğət: C-Ç

Clutter: Radar ekranında istənilən siqnalların gözlenmesine maneə təşkil edən ekolar. Ümumiyyətlə yer hədəflərinə aid ekolardır.

Coherent radar: Siqnal fazı genliğinden faydalanaraq hədəfin xarakteristikalarını təyin edən bir radar.

Cokriging: nöqtə müşahidələrin (məs. raingauge müşahidələri) bəlkə kömək müşahidələrin (məs. radar peyk müşahidələri), uzaysal bir əməliyyatın (məs. bir yağış sahəsi) dəyərlərinin qiymətləndirilməsi zamanı istifadə edilən bir texniki.

Couplet: Bir-birinə zidd siqnalların Radyal sürətlərinin maksimumu.

Çəngəl eko (hook eko): Radar ekranında çox vaxt mezosiklonların sağ gerisində meydana çıxan sırğa və ya çəngəl şəklindəki eko. Çəngəl, küləklərin təsiri ilə siklonik bir spiral halını alması fırtına içindəki isti nəmli bir hava axışıyla yağışa səbəb olar.

Çentik genişliyi (notch width): Bir rejeksiyon (rədd) filtrinin 3 dB'lik bant genişliyi.

Cüt dalğa metodu: Siqnal qarışıq kovaryans arqumenti hesablanaraq orta sürət hesablama texnikası. Hesablama üçün iki ardıcıl dalğa lazımdır.

Çizgisel eko dalğa modeli (line echo wave pattern-LEWP): Thunderstormların irəliyə doğru sürətlənərək qabarıb inkişafı nəticəsində çizgisel bir hətta radar eko modeli formalaşır. Bir mezo yüksək təzyiq sahəsi ümumiyyətlə sürətlənən thunderstormun gerisindədir. Mezo siklon sahəsi isə ümumiyyətlə dalğanın tepesindedir.

 

Lüğət: D

Dalğa (pulse): qısa davamlı olaraq tək bir elektromaqnetik enerjinin çatdırılması.

Dalğa boyu: Bir dalğanın bir dövr etməsi üçün lazım olan zaman içində etdiyi məsafə. Boşluqda ardıcıl iki dalğa təpəsi (və ya digər iki istinad nöqtəsi) arasındakı məsafə. Dalğa boyu Formül olaraq ifadə edilər. c işıq sürəti, f frekanstır.

Dalğa genişliyi: radardan hər bir dalğanın nəşr olunması üçün alınan zaman.

Dalğa kılavuzu (waveguide): radarın müxtəlif modulları arasında radar dalğalarının daşınmasını təmin edən, ümumiyyətlə düzbucaqlı və ya yumru kesitte boş keçirici.

Dalğa radarı (pulse-pulsed radar): Məsafə ölçülməsinə asanlaşdırmaq üçün hazırlanmış bir radar növüdür. Enerji periodik qısa Göndərmək şəklində göndərilir.

Dalğa axşamınım müddəti (pulse duration): Göndərilən radio enerjisinin axşamınım müddəti. Məsafə vahidi olaraq (dalğa uzunluğu) və ya vaxt (pulse duration) olaraq da ifadə edilə bilər. Dalğa genişliyi olaraq da adlandırılar.

Dalğa təkrarlama tezliyi (PRF): 1 saniyede nəşr olunan dalğa sayı. Dalğa təkrarlama nisbəti də deyilir.

Dalğa təkrarlama müddəti (PRT): Bir dalğanın göndərilməsindən bir sonrakı dalğanın göndərilməsinə qədər keçən zaman aralığı.

Dalğa uzunluğu h (pulse length): Formül göndərilən dalğanın axşamınım müddəti, c işıq sürəti, h dalğa uzunluğu. Bununla birlikdə radar bərabərliyində dalğa uzunluğunu hesablamaq üçün h / 2 uzunluğu istifadə edilər. Səbəbi isə yalnız radara bərabər zamanlı olaraq geri dönən siqnallarla maraqlandığımı üçündür.

defraksiyon: Radiasiya yönününün dəyişməsi. Radiasiya, radiasiya sahəsi içərisində iştirak edən opak bir cisim və ya qırılmağa səbəb olan bir cisimdən görə həndəsi kölgə bölgəsi içinə yayılar.

Desibel (dB): İki miqdarın nisbətini göstərən logaritmik bir ifadə. dBm, 1 miliwata görə olan desibel dəyərdir. Riyazi olaraq nisbət,
(DB) = 10 log (p1/p2)
P (dBm) = 10 log (p/10-3 W)
və Z (DBZ) = 10 log (z / 1 mm-6 m-3)

Dielektrik maddə: Az miqdarda sərbəst elektrik yükü olan və ya heç olmayan və elektromaqnetik təsirlə desteklenebilen maddə.

Dielektrik sabiti: Verilən bir maddə üçün, dielektrik kondansatör tutumunun Vakumlu mühitdəki dielektrik kondansatör tutumuna nisbəti. Yağışın dilelektrik sabiti qismən reflektivitesini təyin edər. Bu nöqtədən hərəkətlə eyni miqdardakı qar və yağış fərqli reflektivitelere sahib olacaq.

Dinamik məsafə: Desibel olaraq ifadə edilər, maksimum siqnalın mimimum siqnala nisbəti. Alıcıların limitlərini təyin etməkdə istifadə edilər.

Disdrometre: Yağış damlalarının ölçülərinin dağılımlarını ölçən və yazan cihaz.

Doppler çıkmazı: Formül
Vmax: maksimum naməlum olmayan sürət (m / sn)
Rmax: maksimum naməlum olmayan məsafə (km)
c: işıq sürəti (300.000 km / san)
Düstur: dalğa boyu (sm)

Doppler frekans Sift: Formül V: hədəfin Radyal sürəti (m / sn) Formül: dalğa boyu (sm)

Doppler Sift: Resipientin nisbi hərəkəti və enerji qaynağından görə, alıcı tezliyindəki dəyişmə.

downburst: Çox qüvvətli aşağı istiqamətdəki axınlar. Bunlar yer üzərində və ya yer yaxınlığında çox qüvvətli rüzgarlarda görə çölə doğru partlamalara səbəb olar.

Ducting: Radar siqnalının, iki fərqli hava kütləsinin sərhədi boyunca yayılması hadisəsi. Ducting yayılma olduqda radarın mənzili olduqca genişləyər. Örtük sahəsi içərisində dəliklər də görülə bilməkdədir. Ducting, yuxarıdakı havanın səthdəki havaya nisbətən isti və quru olduğu zamanlarda ibarətdir. Ducting, Formül olduğu zaman meydana gəlir.
(N: qırılma indise)

Duplexer: Həssas bir cihaz olan alıcını vericinin həddindən artıq gücündən qoruyan dalğa təlimatları içindəki bir parça. Ümumiyyətlə bir və ya daha çox TR (verici-qəbuledici) balonu ehtiva edər.

Xəbər haqqında informasiya
1-08-2011, 03:36

Radar Bandları

Bölmə: İnformasiya

Radar Bandları

Radarlar, aşağıdakı şəkildə görülən elektromaqnetik spekrumda iştirak edən radar bandlarını istifadə edərlər.

Radar Bantları

L Band: Bu ​​radarlar 1-2 GHz tezliyində çalışarlar. 15-30 sm dalğa boylu mikrodalğa yayınlarlar (Ümumiyyətlə 20 sm). Hərbi vətəndaş məqsədli olaraq təyyarələrin algılanmasında istifadə edilər.

S Band: Bu ​​radarlar 2-4 GHz tezliyində çalışarlar. Dalğa boyları 8-15 sm. arasındadır. Meteoroloji məqsədli olaraq istifadə edilən S Band radarlar ümumiyyətlə 10 sm dalğa boyunda olub, daha böyük diametrli antena gerektirdiklerinden olduqca pahalıdırlar. Uzun menzildeki hava hadisələrini böyük okean sahillərindəki hava hadisələrini müşahidə etmək üçün istifadə edilərlər.

C Band: Bu ​​radarlar 4-8 GHz tezliyində işləyir. Dalğa boyları 4-8 sm arasındadır. Meteoroloji radarlar ümumiyyətlə 5 sm dalğa boyunu istifadə. Bu radarlarla həm külək məlumatları həm yağış məlumatlarını əldə etmək mümkündür.

X Band: Bu ​​radarlar 8-12 GHz tezliyində işləyir. Dalğa boyları 4-2,5 sm dir.

K Band: Bu ​​radarlar 18-27 GHz tezliyində işləyir. Dalğa boyları 1,7-1,2 sm dir.

Xəbər haqqında informasiya
1-08-2011, 03:34

Doppler Radar Məhsulları

Bölmə: İnformasiya

Doppler Radar Məhsulları

Z = Reflektivite (DBZ)

V = Sürət (mm / saat)

W = spektral Eni (m / s)

Zdr = Diferansiyel Reflektivite (DBZ)

R = Yağış Dərəcəsi (mm)
Standart Meteoroloji məhsullardan Bəziləri:

PPI = Plan Position Indicator (Z, V, W, zdr, R)

RHI = Range Height Indicator (Z, V, W, zdr, R)

MAX = Maximum Display (Z, V, W, R)

CAPPI = Constant Altitude PPI (Z, V, W, zdr, R)

SRI = Surface rainfall Intensity
PPI (plan Position Indicator)

Bu məhsul əldə edilməsi üçün antena müəyyən bir yüksəklik bucağında (vertical elevation) sabit tutular. Yatayda (azimut) 0-360 ° darama edərək elektromaqnetik dalğa göndərir. Bu görünüşdə hədəfin gerçək koordinatı və varsa yağışlı bölgələr müəyyən edilir.
RHI (Range Height Indicator)

Antena azimutta hərəkət ettirilmez, istənilən bir istiqamətdə sabit tutular. Antenin düşeydeki hərəkəti ilə ortaya çıxan görünüşdür. Bu məhsul buludların şaquli kesitinin müəyyənləşdirilməsi üçün idealdır. Bulud fizikası işlərində, yağış artımının təsbitində istifadə edilər.
MAX (Maximum Display)

Maximum Display məhsulu bulud yüksəkliyi və bulud içərisindəki nüvələrin sıxlığı haqqında məlumat verir. Antenin təyin olunan iki yüksəklik səviyyəsi arasında etdiyi kutupsal həcm daraması ilə əldə edilən görüntüdür. Kutupsal həcm məlumatı, Z-istiqamətində hər bir kolon üçün, Y-istiqamətində (şimal-cənub) və X-istiqamətində hər bir üfüqi xətt üçün ölçülən ən yüksək dəyərləri ehtiva edər.
CAPPI (Constant Altitude PPI)

Elektromaqnetik dalğa, antenanın müəyyən bir yüksəklik baxımından başlayaraq digər bir yüksəklik görüşünə qədər müəyyən artışlarla (məs. 1 °) azimutdaki PPI taramalarıyla hədəfə göndərilərək əldə edilən görüntüdür. İstifadəçi iştirak səviyyəsindən etibarən yuxarıdakı bir səviyyəyə qədər olan bir təbəqə təriflər (CAPPI təbəqəsi).
SRI (Surface rainfall Intensity)

Ekrandakı hər bir piksel üçün yağış şiddətini təmsil edir. Empirik ZR bağıntısını istifadə edərək reflektiviteden yağışı hesablar. Bu məhsul polar hacimsel məlumat seti istifadə.

Xəbər haqqında informasiya
1-08-2011, 03:30

Doppler radarları

Bölmə: İnformasiya

Doppler radarları

Hərəkətli hədəflərdən geri dönən siqnalın tezliyi, sabit hədəflərdən geri dönən siqnalın tezliyinə görə fərqlilik göstərir. Radar təchizatının əhəmiyyətli parçalarından biri olan stalo (stabilize Lokal osilatörlerde), sabit, tarazlıqlanmış verici tezliyində elektromagnetik dalğa çıxarar. Vericinin çıxardığı bu darbeli dalğa məsələn yağış damlası kimi hər hansı bir hədəfə çarpdığında, zamana asılı elektrik və magnetik sahələrlə bərabər zamanlı bir molekulyar titrəşmə yaradır. Əgər bu damla hərəkətsiz və ya antenaya olan məsafəni sabit qalacaq şəkildə hərəkət edirsə, tezliyi radarın yaydığı frekansla eyni titreşimdedir. Əgər bu damla, radara doğru V sürətiylə hərəkət edirsə, titrəmə tezliyi V / λ qədər artar. Çünki hədəfin molekulları daha sürətli elektrik və magnetik edən sapmalarına məruz qalır və titrəşən molekullar öz özlərinə bir elektromagnetik edən yaradarlar. Hədəfin hərəkətindən qaynaqlanan tezlikdəki bu dəyişmə, geri dönən siqnalın Doppler Değişimi olaraq təyin olunar.

Doppler radarları klassik radarlarda ən diqqətə çarpan fərqi, yalnız meteoroloji hədəflərin yerini deyil, eyni zamanda radara yaxınlaşmaqda yoxsa uzaqlaşır olduğunu da təsbit edə. Doppler Radar, həqiqi zamanlı olaraq geniş sahələr üzərində yağış miqdarını və küləyin Radyal sürətlərini ölçər. Bundan başqa, radarın Ekonun hərəkətini də görə bilməsi, qısa müddətli yağış təxminində olduqca faydalıdır.

Doppler radarlarda kompüter texnologiyası köməyiylə həm hədəfin mövqes həm də eko sıxlığı rəngli olaraq ekranda göstərilir. Klassik tip radarlarda isə yalnız parlaqlıqları mövcuddur. Bu səbəblə bir neçə sıxlıq səviyyəsi başqa görünüş təsbiti mümkün deyil. Doppler radarlarda bu sıxlıq səviyyələri yağış analizində böyük asanlıqlar təmin edər.

Sürət məhsullarında, mavi rəng, hədəfin radara yaxınlaşdığını, qırmızı rəng isə radardan uzaqlaşdığını göstərir.


Doppler Radar

Xəbər haqqında informasiya
1-08-2011, 03:26

Meteoroloji radarları İstifadə Sahələri

Bölmə: İnformasiya

Meteoroloji radarları İstifadə Sahələri

Radarlar Meteorologiyada iki cür istifadə sahəsinə malikdir:

    
Qısa Uzunmüddətli Təxmin
    
Xəbərdarlıq

Qısa Uzunmüddətli Təxmin

Cəmiyyətə qarşı 0-4 saatlıq qısa müddətli hava qiymətləndirilməsinin. Radar əməliyyat mərkəzində gerçel zamanlı (real time) olaraq toplanan məlumat işlənərək yaradılan məhsullar, yenə gerçel zamanlı olaraq hava təxmin mərkəzlərinin istifadəsinə təqdim edilir. Radarın örtmə sahənin şüa həndəsəsi və dünyanın küreselliği səbəbiylə məhdud olması və hava kütlələrinin hərəkətinin orta hesabla 50 km / saat (qış mövsümündə daha sürətli-yaz mövsümündə isə daha yavaşdır) olması səbəbiylə, radarlar ilə ancaq gələcək bir neçə saat üçün təxmin edilə bilər. Buna görə də uzun müddətli hava təxminləri üçün radar istifadəsi mənalı deyil. Ancaq konvektif hadisələrin təsbitində olduqca faydalıdır.
Xəbərdarlıq

Cəmiyyətdə təbii fəlakətlərə səbəb ola biləcək şiddətli hava hadisələrinin yerinin və şiddətinin müəyyən edilməsidir. Bu hadisələr:

    
Şiddətli yağışlar və nəticəsində yaranan sellər və daşqınlar
    
Microburst-Macroburst
    
Rüzgar Değişimi (Wind Shear), Turbulens
    
Qüvvətli fırtınalar, Hortum
    
Hamle Cəbhəsi (Gust Front)

Meteoroloji radarları ilə,

    
Hər hansı bir nöqtəyə hər hansı bir anda neçə mm yağış düşdüyü, müəyyən bir periyottaki cəmi yağış miqdarının müəyyənləşdirilməsi,
    
Yağış başladıqdan sonrakı 30-60 dəqiqəlik müddət ərzində reallaşa yağışın təxmini,
    
Hər hansı bir nöqtədə və hər hansı bir anda yağış tipinin nə olduğu və bu yağışlı sistemin hansı istiqamətə doğru hərəkət edəcəyinin təxmini (Doppler rejimində),
    
Hər hansı bir nöqtədə və anda, külək komponentlərinin zamansal, alansal və vektorial olaraq təsbiti,
    
Aerodromlarda və uçuş bölgələrində təyyarələrin qalxma və enişlərində əhəmiyyət daşıyan wind shear, microburst-macroburst ilə qüvvətli küləklərin böyüklüklərini alansal və zamansal olaraq təsbiti,
    
Soyuq və isti cəbhə hərəkətlərinin və mövqelərinin davamlı olaraq izlənilməsi,
    
Cəmiyyətdə can və mal itkisinə səbəb olan sel və daşqın afetlerinin əvvəldən təxmin edilməsi,
    
Dolu təxmini (xüsusilə dual polarizasyon özelikle radarlar ilə) mümkündür.

Ancaq, xortum, wind shear və microburst-macroburst kimi yerə yaxın bölgələrdə reallaşan hadisələrin müəyyən edilməsində radarın olduğu mövqe çox vacibdir. Bölgənin topografik quruluşu səbəbiylə meydana gələ biləcək yer ekolarından (clutter) qaçınma və əhatə sahəsinin mümkün olduğu nisbətdə geniş tutula məqsədilə radar yüksək bölgələrdə konuşlandırılmış isə bu hadisələrin müəyyənləşdirilməsi olduqca çətin ola bilər.

Ölkəmizdə sel və daşqınlar baxımından risk nisbəti olduqca yüksək olan bölgələr var. Bunun əsas səbəblərindən biri və ən əhəmiyyətlisi, bu bölgələrin topografik quruluşudur. Bu bölgələrə düşən yağışlar topografik quruluşa, torpaq quruluşuna və yağış miqdarına bağlı olaraq sürətlə axışa keçməkdə, sel və taşkınlara səbəb ola bilməkdədir.

Klassik müşahidə şəbəkəsi ilə düşən yağış miqdarını sağlam olaraq ölçə bilmək və də bu yağışlar nəticəsində meydana gələ biləcək daşqın və selləri əvvəldən təxmin edə bilmək mümkün deyil. Bu səbəblə sel və daşqınlar baxımından riskli bölgələrə düşə biləcək yağış miqdarını əvvəlcədən müəyyən edə biləcək və bu yağışlar nəticəsində meydana gələ biləcək hadisələri əvvəldən təxmin edə biləcək erkən xəbərdarlıq sistemlərini yaratmaq baxımından meteorologiya radarlarının istifadə edilməsi dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi ölkəmiz üçün də qaçılmaz olmuşdur.

Xəbər haqqında informasiya
14-07-2011, 01:03

Radiometerologiya və Aerologiya Mərkəzi

Bölmə: İnformasiya

Radiometerologiya və Aerologiya Mərkəzi
Geri İrəli

Video görüntüləri


Saytımızdan daha geniş yararlanmaq üçün

^

Biz Twitter-də Biz Facebook-da